ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಂಹಾರದಿಂದ ಮೈಸೂರು ದಸರಾವರೆಗೆ! ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ತಾಯಿಗೂ ನಾಡಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೇನು?
ಮೈಸೂರು: ಅರಮನೆಯ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಗಜಪಡೆಗಳ ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ, ಜಂಬೂಸವಾರಿ… ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಅಂದಾಕ್ಷಣ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಬರುವ ದೃಶ್ಯಗಳಿವು. ಆದರೆ ಈ ರಾಜವೈಭವದ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ರಾಜಪರಂಪರೆ ಅಡಗಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಅಧಿದೇವತೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ತಾಯಿಗೂ ನಾಡಹಬ್ಬ ದಸರಾಕ್ಕೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಂಹಾರಕ್ಕೂ ಮೈಸೂರು ದಸರಾಕ್ಕೂ ಇರುವ ನಂಟೇನು? ಬನ್ನಿ, ತಿಳಿಯೋಣ.
ರಾಕ್ಷಸನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಬಂದಿತೇ ಮೈಸೂರಿನ ಹೆಸರು?
ಪುರಾಣದ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಷಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವೇ ಇಂದಿನ ಮೈಸೂರು. ಮಹಿಷಾಸುರನ ಉಪಟಳದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದಳು ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ.
ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ದೇವಿಗೆ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ಮಹಿಷಾಸುರನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮೈಸೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಈ ಕಥೆ, ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪ್ರತಿಮೆ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಕಥೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವೇ ದಸರಾ?
ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳು ದೇವಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮೀಸಲು. ಹತ್ತನೇ ದಿನವಾದ ವಿಜಯದಶಮಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕೇವಲ ಉತ್ಸವವಲ್ಲ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಅದು ಶಕ್ತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.
ರಾಜಮನೆತನದ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ!
ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ರಾಜಮನೆತನವು ದೇವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕುಲದೇವತೆಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.
ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಪೂಜೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟಿವೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾನವಮಿ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶವು ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವೈಭವದಿಂದ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. 1610ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಪ್ರಥಮರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಆಚರಣೆ ಮೈಸೂರಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬರುವ ತಾಯಿ!
ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಜಂಬೂಸವಾರಿ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ರಾಜವೈಭವದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಅದು ಜನರ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಮಾತ್ರ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ತಾಯಿಯೇ.
ಅರಮನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಜಂಬೂಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಕಲಾತಂಡಗಳು, ಜನಪದ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗಿರುವ ತಾಯಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ.
ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಅರಮನೆಯವರೆಗೆ ಭಕ್ತಿಯ ಪಯಣ!
ಮೈಸೂರಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲ. ಅದು ಮೈಸೂರಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯೂ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದೆಡೆ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪೂಜೆಗಳು, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು, ನಗರದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು… ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಮೈಸೂರಿನ ಆತ್ಮ!
ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಂಹಾರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆದು, ಇಂದು ಜನರ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ, ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ವೈಭವ ದಸರಾಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ತಾಯಿಯ ಆರಾಧನೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮಹಿಷಾಸುರನ ಮೇಲೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ತಾಯಿ ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯದ ನೆನಪು… ರಾಜಮನೆತನದ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಪರಂಪರೆ… ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂಗಮ… ಇದೇ ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ನಿಜವಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ!
